Gramatiko de Adjuvilo origina e per Adjuvilo.


Prologo


Me farin cia gramatiko kopiante sen skrupulos la laboro de altras gramatikistos quam Roy McCoy (pronunsado: Roy Makoy), Washirei (pronunsado: Uashirei) e la kreanto de Adjuvilo, Claudius Colas (pronunsado: Klaudyus Kola), Thomas (pronunsado: Tomas), o la Profesoro Esperema. Ma me anke explikan ed explicitan algunas altras aspektos pri la gramatiko de Adjuvilo (anke nomita "Ido simpligita"). Me estan, konseque, furtanto de las autoros que me citan (e de altros) ma por un bona motivo: paroli Adjuvilo od Ido simpligita.


Quam Claudius Colas, me anke evitan la kopirestriktado de cia gramatiko, gramatiko qua restan plubonigebla per las lektantos, segun las vortos ex la kreanto ipsa de Adjuvilo, que me citas koncize ed adaptate: "Num on faron la naturaleso de Adjuvilo ankore pli grand? Me ne savan: tio ne dependan de l'autoro de Adjuvilo, ma de la homos quas uzon it e decidon pri ita sorto.".


La skopo de cia gramatiko ne estan erudita o filologia, ma simple ajuvi che la lernado e la uzo praktika de Adjuvilo, qua ne estan morta peco de muzeo pro esti kreata en la yaro 1910; Adjuvilo estan tre utila linguo internaciona hodie, pos un sieglo. On nur bezonan la adapto de la vokabularo moderna ed algunas progresos en detalos. Anke me korektun las eroros de cia gramatiko od agregun novas aspektos bezonotas. Cia texto ne estan sakra nek netushebla; las lektantos deciden pri ita sorto.


Me nur priskriban la Adjuvilo origina, kreita de la Profesoro Esperema. On debatan, e probable on plubonigon, algunas aspektos de Adjuvilo ne klaritas o nur skisitas de sua kreanto, quam la genro gramatika maskula ei femina, o la akuzativo. Cio estan normala, kontre la absurda fixismo de, exemple, la "Fundamento de Esperanto". Ma on bezonan firma punto de komenco, mem por kritikar e plubonigar, e yen la punto de komenco de Adjuvilo: la modelo de Adjuvilo facita de Claudius Colas ipsa, la Profesoro Esperema.  Pose nos povan e darfan krei gramatikos e metodos de Adjuvilo moderna, kun priskribajos sempre rekte per Adjuvilo (yen, sen referajos de tipo "quam en Ido primitiva") e kun las korekturos od agreguros konsilindas por la efikeso komunikativa.


Mea gramatiko aparan nur per Adjuvilo, sen frazos kompletas per altras linguos, sive teritorias, sive ajuvantas planatas. Tale la transparenteso de Adjuvilo aparan duoble: quam instrumento e quam skopo.

Las vortos per Esperanto aparan kun iksosurogato (litero x) por faciligi la kopiado; on rekomendan, anke por faciligi la kopiado, ke on uzen tipografajo qua klare distingun inter las literos "l" minuskula, "I" mayuskula, "i" minuskula e "L" mayuskula.


Amike, Aleshandre Shavyer Kasanova Domingo, poshto elektronika trigrupo@yahoo.es (trigrupo arobo yahoo punto es).


ALFABETO ED AKCENTO


La alfabeto de ADJUVILO od IDO SIMPLIGITA konsistan ex 5 vokalos, 19 konsonantos e 4 digramos.


La vokalos estan a, e, i, o, u.


La konsonantos estan b, c, d, f, g, h, j, k, l, m, n, p, r, s, t, v, x, y, z.


La digramos estan ch, sh, gu, qu.


La maniero de pronunsado devun esti tala quale en Ido ed Esperanto o suficante proxima a hispana linguo.


Do la pronunsado de a, b, d, e, f, i, k, l, m, n, o, p, r, s, t, u estan klara.

La pronunsado de c estan quam en Ido ed en Esperanto: t+s, ma en un sola konsonanto.

La pronunsado de g estan quam en Ido ed en Esperanto: en la silabos ge, gi, quam en la silabos ga, go.

La pronunsado de h estan quam en Ido ed en Esperanto.

La pronunsado de j estan quam en Ido.

La pronunsado de v estan quam en Ido ed en Esperanto.

La pronunsado de x estan quam en Ido ed en hispana linguo: k+s.

La pronunsado de y estan quam en Ido ed en hispana linguo.

La pronunsado de z estan quam en Ido ed en Esperanto.

La pronunsado de la digramo ch estan quam en Ido ed en hispana linguo.

La pronunsado de la digramo sh estan quam en Ido.

La pronunsado de la digramo qu estan quam en Ido: k+w (la litero w de Ido moderna o de la angla linguo, do mivokala u).

La pronunsado de la digramo gu estan quam en Ido: g+w (la litero w de Ido moderna o de la angla linguo, do mivokala u).

La litero w ne existan en Adjuvilo; it estan remplasata per la litero u. Ma, nature, las vortos stranjeras che Adjuvilo darfan uzi la litero w. Exemplos. "software" o "Washington" (pronunsados: "softuar", "Uashinton").

La akcento estan tre reguloza, it falan sempre sur la antelasta silabo.  Ma, nature, las vortos stranjeras che Adjuvilo darfan prezentar la akcento en altra silabo. Exemplo: "Washington", kun pronunsado "Uashinton", ma kun diftongo "Ua" en la unesma silabo, diftongo qua portan la akcento: Ua-shin-ton. Se existan du vokalos plenas en la fino de la vorto (la litero "y" ne estan vokalo plena) la akcento estan sempre en la antelasta vokalo, qua forman sempre silabo propra. Exemplos. "filozofio" (fi-lo-zo-fi-o), kun akcento en la lasta silabo "fi"; "historio" (his-to-ri-o), kun akcento en la silabo "ri". La akcento de las grupos finas "qua, que, qui, quo" sempre konsideran cias grupos quam diftongos, do kun la akcento ante la diftongo. Exemplos: "sequa" (se-qua) ;  "quoque" (quo-que); "frequi" (fre-qui); "aquo" (a-quo). Ma las grupos finas "gua, gue, gui, guo" bezonan alguna klarigo. Generale, en Adjuvilo, la grupo  "gu" presentan un "u" mivokala, escepte se aparan un konsonanto kontigua. Eksemplos. "guano" (gua-no, "u" mivokala), "gumo" (gu-mo, "u" anke mivokala ma, pli ofte, plene vokala). Do, on konsilan konsideri anke icas grupos finas "gua, gue, gui, guo" quam diftongos; ma dividi las du vokalos de omna diftongo ne motivun ambigueso. Exemplos. "Ambigua" (am-bi-gu-a), kun akcento en la silabo "gu", ma tre preferinde am-bi-gua, kun akcento en la silabo "bi"; "trilingue" (tri-lin-gue); "desambigui" (des-am-bi-gui), "linguo" (lin-guo).



ARTIKLO DEFINITA


La artiklo definita estan "la" ed on uzan it en kazos, quande la temo de parolo estan ja konocata e ne prezentata por la unesma foyo. La pluralo estan "las", ma la formo "la" estan anke valida por la artiklo definita plurala. La artiklo singulara ante vokalo o pos vokalo freque havan eliziono, "l'". On darfan prezentar la artiklo elizionata kun un spaco pos it o sen un spaco pos it..


Exemplos.


Me lektan la libro, que tu donin a me.

Las krayonos troviskan sur la tablo.

La krayonos troviskan sur la tablo.

Me lektan l'artiklo, que l'profesoro donin a me.

Me lektan l' artiklo, que l' profesoro donin a me.

Me lektan la artiklo, que la profesoro donin a me.



SUBSTANTIVOS


Substantivos finiskan ye la litero "o" ed en pluralo la finajo estan "os".


Exemplos.


domo, arboro, lando

domos, arboros, landos



ADJEKTIVOS

Adjektivos finiskan ye la litero "a" ed en pluralo la finajo estan "as".

Same quam en Esperanto, en Adjuvilo existan la konkordo inter substantivo e la akompananta adjektivo.


Exemplos.


Il estan bona homo.

Nos vidan tre belas domos.



AKUZATIVO


En Adjuvilo ne existan akuzativo, nam en linguo internacionala it fakte ne estan bezonata.


Adjuvilo, konseque, ne havan sufixo de akuzativo, ma las pronomos relativas "quo" e "qua" havan las formos akuzativas "que" o "quoque". La prepoziciono "a" estan uzata anke quam prepoziciono de akuzativo, ma ne freque.


Exemplos.


La siro que tu vidin hike, posedan las agros, que nos admirin dum nosa voyajo (la siro estin vidata de tu e nos admirin las agros).

La siro qua tu vidin hike, posedan las agros, que nos admirin dum nosa voyajo (tu estin vidata de la siro e nos admirin las agros).

Qua-que vu vidin?

Quo-que vu vidin?

Quoque vu vidin?

Que tu vidin? (Icas quar frazos havan la ipsa signifo).

Yen la muro qua demolisin la automobilo (do, la muro falin e la automobilo estin demolisata per la muro).

Yen la muro que demolisin la automobilo (do, la automobilo falin e la muro estin demolisata per la automobilo).

Nos pardonan a nosas ofendantos. = Nosas ofendantos estan pardonatas de nos.



GRADOS KOMPARALAS


       Omna aparta tipo de grado komparala aparan kun un exemplo.


tam ... quam

Vos estan tam bonas quam nos.


plu ... quam

Cia arboro estan plu alta quam tia.


la pley ... ex (de)

Hike estan la pley bela urbo ex omnas.


men ... quam

Tia libro estan men interesanta quam cia.


la min ... ex (de)

Ilos kantan la min populara kanto de omnas.



ADVERBOS


Adverbos finiskan ye la litero "e".


       Exemplos.


El parolan bele.

La rejo vivan riche.


Ma existan algunas adverbos kurtas e frequas sen la litero "e" fina.


       Exemplos.


       ne

       dum

       nur



VERBOS


Infinitivo estan indikata per "i": paroli, lekti, vidi


Tempo prezenta estan indikata per "an": me parolan, tu lektan, el vidan


Tempo pasinta estan indikata per "in": me parolin, tu lektin, el vidin


Tempo futura estan indikata per "on": il parolon, it lekton, nos vidon


Kondicionalo estan indikata per "un": vos parolun, elos lektun, ilos vidun


Imperativo (volitivo, optativo) estan indikata per "en": Parolen! Tu parolen! Vu parolen! Vos parolen! Nos lekten! Ilos viden! Elos lekten! Elos lekten. Ilos viden. Nos lekten.

On darfan omisi las pronomos de persono duesma (tu, vu, vos) en la imperativo.



Cia sistemo estan tre klara, nos ripeten:


-an - tempo prezenta

-in - tempo pasinta

-on - tempo futura

-un - kondicionalo

-en - imperativo (volitivo, optativo)

-i - infinitivo


Participos aktivas estan: -anta, -inta, -onta

Participos pasivas estan: -ata, -ita, ota


On darfan eviti la uzo de la pluralo en la artiklo e las participos.


Exemplos.


Nos estin rigardanta la kampos.

Nos estin rigardantas las kampos.

Nos estin rigardanta las kampos.

Nos estin rigardantas la kampos.

Nos estan rigardintas la kampos.

Nos estan rigardantas las kampos.

Nos estan rigardontas las kampos.

Nos eston rigardantas las kampos.


La formo pasiva de la verbo estan farata per la verbo "esti" e la participo pasiva.


Exemplos.


Las oranjos estan manjatas de me. = Me manjan las oranjos.

La rokajo estan batata par las sturmos. = Las sturmos batan la rokajo.

Las kampos estan rigarditas de nos. = Nos rigardin las kampos.

Las kampos estan rigardatas de nos. = Nos rigardan las kampos.

Las kampos estan rigardotas de nos. = Nos eston rigardantas las kampos (en ne preciza o ne proxima futuro)

Las kampos eston rigardotas de nos. = Nos rigardon las kampos.


On observen ke la kombinuro de tempos e modos en las formos verbas kun participo indikan la aspekto, per un sistemo kompleksa. Ma, se ne existan bezono de precizi, en Adjuvilo on preferan las formos verbas simplas e la formo aktiva de la verbo, sen participo.


Exemplos:


Nos rigardin las kampos.

Nos rigardan las kampos.

Nos rigardon las kampos.

Nos rigardun las kampos.

Nos rigarden las kampos.



PRONOMOS PERSONAS ED ADJEKTIVOS POSEDAS


Pronomos personas


me, tu (vu), il, el, it (lo), su (reflexivo)

nos, vos, ilos, elos, itos (los)

on (pronomo persona ne definita)


       La formo "vu" estan singulara ed indikan respekto, quam la formo "usted" en linguo hispana. Las formos "it" ed "itos" estan uzatas prefere por la substantivo quam subjekto, ma las formos "lo" e "los" aparan anke por la substantivo quam komplemento de la frazo.


       Exemplos.


       Tu estan mea filio.

       Vu estan mea prezidanto naciona.

It estan komprenata sen peno per la personos bone edukitas.

Itos estin bonas proyektos.

Adjuvilo venin dop itos.

Adjuvilo venin dop los.

On preske konfundun it kun la linguo espana.

On preske konfundun lo kun la linguo espana.

La fervoyos e la vapornavos proximifin los reciproke.


Adjektivos posedas


mea, tua (vua), ila, ela, ita (loa), sua

nosa, vosa, ilosa, elosa, itosa (losa), sua

ona = de on

sua (reflexivo poseda) = de il, de el, de it, de lo, de ilos, de elos, de itos, de los, de su, de on


       Omna adjektivo poseda estan formata agregante la sufixo –a ad omna pronomo persona. La formo "losa" estan plu frequa quam la formo "itosa".


       Exemplos.


Tu nur bezonan adporti avante losas okulos la sama texto.

Tu nur bezonan adporti avante itosas okulos la sama texto.

On kredin sentadi losa moleso ed elastikeso.

On kredin sentadi itosa moleso ed elastikeso.

Adjuvilo profitin losa sperienco.

It posedan losas qualesos, sen havi losas defektos.

Tia persono nultempe exirin ex sua patrio.

Yen las avios quas kantan en suas horos.

La rivero reaparin, brilanta pro la stelaro de la nokto, que it reflektin en sua sino.

Meas praavos estin konsakritas a l'fora navigado sur maros.

Tuas Argonautos nultempe konocin cias maros.

Vuas Argonautos nultempe konocin cias maros.

Patro nosa, qua estan en cielos, santa esten tua nomo.



NOMBROS


zero (0), un (1), du (2), tri (3), quar (4), quin (5), sis (6), sep (7), ok (8), nov (9), dek (10), cent (100), mil (1000), milion (1000000).

unesma, duesma, triesma, quaresma... e tale pluse



KORELATIVOS


Yen la listo de algunas korelativos specifikas por Adjuvilo:


qua (Ido: qua, Esperanto: kiu)

quo (Ido: quo, Esperanto: kio)


cia (Ido: ica, Esperanto: cxi tiu)

cio (Ido: ico, Esperanto: cxi tio)


tia (Ido: ita, Esperanto: tiu)

tio (Ido: ito, Esperanto: tio)


que (Ido: quan, quin, quon; Esperanto: kiun, kiujn, kion)


Las altras aspektan quale en Ido.



Konjuncionos


Las konjuncionos koordinas "e", "o", quale en Ido primitiva, adoptan freque un "d" agregata ante vokalo.


Exemplos.


Me vidan leonos e tigros.

Me vidan leonos ed avios.

Hodie tu mediton o promenon

Hodie tu mediton od iron a la plajo.

Hodie tu mediton o iron a la plajo.


La dicionario havan vortos preske samas quam en Ido ed ulagrade Esperanto, kun algunas eceptajos.


Exemplos de eceptajos.


avio (ucelo)

galo (hano)

galino (hanino)

dago (dio, en Ido; tago, en Esperanto)

dio (deo)

alguna (kelka)

sceno (ceno)

quam (kam)

quin (kin)

nov (non)

quande (kande)

quare (pro quo)

num (kad)

de (di)

it (ol)

lo (ol)

damzelo (junulo)

damzelino (junulino)

kutilo (tranchilo)

sulo (suno)



Afixos.


       a) Prefixos.


des (prefixo nova), por la kontreso en las radikos verbas esprimantas ago. Exemplos. La egiptisto deskovrin un piramido sub la sablo. La malfelicha viro desfaldin sua mantelo.


       mal, por las radikos esprimantas alguna qualeso (radikos adjektivas). Exemplos. Las fontenos de malvarma aquo ibe fluan ex rokajos. La malfelicha viro desfaldin sua mantelo.


ek indikan, quam en Esperanto, komenco. Exemplos. Ekklami, ekdormi.


       b) Sufixos.


ik indikan quo devenan de, quo rezultan de, quo estan sekvajo de. Exemplo. Tio estan nur infantikajo. Las sufixos "ik" ed "al" nur eston uzatas quande la sola sufixo adjektiva "a" ne rezulton suficanta.


esk havon la senco preciza de aparar kun transformo en altra ento. Exemplos. Troveski, malyuneski, nokteski.


isk eston uzata nur kun las radikos verbas, segun la senco de transformo pasiva en altra ento. Exemplo. Troviski (trov-isk-i)  = trov-at-es-ki, trov-it-esk-i.


if havon sua vera senco internacionala de obteni qualeso. Exemplos. Belifi = obteni la beleso, doni beleso; bonifi; simplifi.


ig eson uzata nur kun verbos. Exemplos. Amigi (produkti la amado); kantigi (produkti la kantado) lernigi (produkti la lernado).


ac (sufixo nova) signifon produkti nature, estigi, sekrecii. Exemplos. Floraci o fruktaci (un planto); sangaci (un fingro vundita). Ma ne "sigaraci" od "armaci", quo estun absurda nam on ne sekrecian sigaros nek armos.


       er signifon quo portan. Exemplos. Kandelero (objekto qua portan kandeli); pomero (arbo); figero (arbo); sigarero.


on havan la senco de un kompleta unueso inter las unuesos de quo la kolekto forman la tuto.  Exemplos. Sablono = grano de sablo; grelono; katenono; centono; dekono. Yen importanta observajo: ica sufixo sempre estan aplikata a vortos kolektivas, ed it estan la sufixo opozata a la sufixo "aro". Exemplos. Sablo = sabl-on-ar-o; kateno = katen-on-ar-o; cento = cent-on-ar-o.


el (sufixo nova) indikan fragmenteso, ma ne un kompleta unueso inter las unuesos de quo la kolekto forman la tuto. Exemplos. Sablonelo = fragmento ex un grano de sablo; vitrelo = fragmento de vitro; polvelo; fayrelo.


or (nur kun radikos verbas) signifon agento od amatoro. Exemplos. Korektoro o korektadoro (amatora, ne profesiona), instruktoro, inspektoro, paroladoro, pensadoro, kantadoro, ludadoro.


ist pluekzistos kun sia senco de profesiono. Exemplo. Korektisto (profesiona).



On konservan kun la senco primitiva de Ido las prefiksos bo, ge, mal, mi, mis, ne, pre, re, retro, e las sufiksos ach, ad, aj, al, an, ar, atr, ebl, eg, em, end, es, estr, et, ey, id, il, in, ind, ism, ist, iv, iz, oz, ul, um, ur, uy.


Ido simpligita, yen, Adjuvilo,  forigan las du sufixos de Ido primitiva ij kaj yun.


Textos exemplas


Las du unesmas textos aparontas estan prenitas e tradukitas ex lernolibros de Ido. La kreanto de la linguo Adjuvilo, la Profesoro Esperema ipsa, prezentan oficale icas du textos quam specimenos didaktikas.


1) Me naskin, bluokula diino, ex barbaras gepatros che la Kimerianos bonas e vertuozas, quas habitan la bordo de maro senluma, herisata de rokajos, sempre batata par la sturmos. Ibe on konocan apene la sulo; la floros estan la muskos maralas, las algos e la kolorozas konkos, que on trovan en la fundo de l'golfetos dezertas. Ibe, la nubos semblan sen koloro, ed ipsa la joyeso estan poke malgaya; ma fontenos de malvarma aquo ibe fluan ex rokajos, e las okulos de las yunulinos estas quale tias verdas fontenos, en quas, sur fundos de herbos ondoformas, la cielo su reflektan. Meas praavos, tam antique quam nos povan konoci, estin konsakritas a l'fora navigado sur maros, que tuas Argonautos nultempe konocin. Me audin, dum mea yuneso la kantos pri voyajos a l'polo; me estin bersata en la memoro de l'glacios flotantas, de la nebulozas maros laktosimilas, de las islos plenas de avios quas kantan en suas horos e, ekflugante omnas kune, obskurifan la cielo.



2) La progresos de la scienco e de la industrio dum la deknovesma sieglo multifin grandege la relatos inter omnas civilizitas popolos: la fervoyos e la vapornavos proximifin los reciproke; la telegrafilo, la telefonilo supre in la disto inter los. Mem tias, quas ne exirin e nultempe exiron ex sua patrio, povan su vidi subite avante stranjeros venintas per motorveturo o per direktebla aernavo. Or nula povan savi omnas stranjeros linguos, e mem tre malmultas en omna naciono povan savi un o du linguos de vicenas landos. Estan do necesa, ke la mondo haven un linguo ajuvanta komuna por la relatos internacionalas omnaspecas. Or cia linguo devan esti lernebla e komprenebla senpene per la pley granda nombro da personos. Konseque, la pley bona linguo internacionala estan tia, qua prezentan la pley granda facileso por la pley multas homos: e cia defino sufican por determini komplete la solvo de la problemo.



3) Simpla, flexebla, harmonioza, vere internacionala, en suas elementos, Adjuvilo prezentan a la mondo civilizita la sole vera solvo de linguo ajuvanta. Nam tre facila por homos nemulte instruktitas, it estan komprenata sen peno per la personos bone edukitas. Algunas dagos da studado ed exercado plene sufican ne sole por komprendi, lekti e skripti perfekte la nova linguo, ma ankore por paroli it kun facileso. A la personos, que vu volun konverti a l'Adjuvilo vu nur bezonan montri un texto, e samtempe adporti avante losas okulos la sama texto en altras sistemos de linguo internacionala: pronte ilos vidon la granda supereso de la sistemo que nos prezentan a vu hodie. La precipuas qualesos, que havan Adjuvilo super las altras sistemos, estan la sequantas;


a) absoluta internacionaleso de elementos ed absenteso de formos arbitrialas, sive en la gramatiko, sive en la vokabularo;


b) perfekta regulozeso e simpleso de la gramatiko, talmaniere, ke tia extrema simpleso ne nocan, ma, kontrale ajuvan la klareso de la linguo.


c) Quale vu povan facile konstati lektante par voco lauta la texto que vu havan sub l'okulos, Adjuvilo estan rimarkinde sonora, e tia granda qualeso estan tre importanta, nam it faran la linguo tre facile komprendebla ed agrabla en la parolado.


d) Fine, un ex la pley importantas qualesos de Adjuvilo estan sua granda simileso a un linguo naturala: Vu povan rimarki ke, progresante poke e poke, la linguo internacionala aquirin, en omna nova proyekto, un plu granda naturaleso: Volapuk similesin a nula linguo naturala; Esperanto ja havin ula simileso, ma kun karaktero specala que farin it tro malproxima de nosas vivantas linguos. Ido havan un plu granda naturaleso quam Esperanto, ma kun multas strangajos. Fine Adjuvilo tale similesan a un nov-latina naturala linguo, ke on preske konfundun it kun la linguo espana. Num on faron tia naturaleso ankore pli granda par l'adopto de l'ortografio nov-latina? Me ne savan: tio ne dependan de l'autoro de Adjuvilo, ma de la homos quas uzon it e decidon pri ita sorto.


Nur un kozo estan certa: Adjuvilo estan plu perfekta quam las antealas proyektos; It posedan losas qualesos, sen havi losas defektos. Quare? Num pro la merito de sua autoro? Tote ne! Nur pro ke, venante dop itos, il profitin losa sperienco, ed estan la frukto e la rezulto de la laborado de tota generaciono de valorantas e sciencozas homos, quas konsakrin sua vivo e sua forteso al la studado de tia humana questiono.


PROFESORO ESPEREMA (pseudonimo de Claudius Colas, pronunsado: Klaudyus Kola; la kreanto de Adjuvilo; texto origina en linguo Adjuvilo ipsa).



       Las du textos aparontas estan exemplos de tradukuro ex autoros klasikas.


4) PATRO NOSA


Patro nosa, qua estan en cielos, santa esten tua nomo, advenen tua regno, esten farata tua volo, quale en cielos, tale anke sur la tero. Nosa pano omnadaga donen a nos hodie; nosas ofendos pardonen a nos quale nos pardonan a nosas ofendantos, e ne lasen nos fali en tento, ma liberifen nos de malbono. Amen!


       (Iesu Kristo; texto origina en linguo aramea).



5) PEIZAJO DE AMERIKO SUB LA LUNO


La luno su montrin super las arboros, ye la opoze-situata horizonto. L'astro solitara poke e poke adalte iradin en la cielo: yen it pace sequadin sua azura voyo, yen it ripozin sur grupos de nubos, quas estin similas a l' pinto de altas montos kronizitas per nievo. Tias nubos, flexante e desflexante suas velos, su desfaldadin en zonos diafanas de blanka sateno, su dispersin en malpezozas flokos de spumo, o formin en la cielo amasos de blindifanta vato, tam dolcas por l' okulo, ke on kredin sentadi losa moleso ed elastikeso. La sceno sur tero ne estin men ravisanta: la brileso bluatra e velursimila de la luno, decensadin en las intervalos de l'arboros, e shovin garbos de lumo til en la interneso de la pley profonda mallumajo. La rivero qua fluadin avante meas piedos, vice su perdin en la bosko, vice reaparin, brilanta pro la stelaro de la nokto, que it reflektin en sua sino. En stepo, che l'altra latero de la rivero, la brileso de la luno dormadin sen movo sur las herbos. Betolos agitatas per la venteto e dispozitas ibe ed hike, formadin islos de ombros flotantas sur tia maro senmova de lumo. Apude, omno estun estinta silenco e ripozo, sen la falo de algunas folios, la trapaso de vento subita, la gemados de la strigo; malproxime, on audin momente la senekoas mugados de la katarakto Niagara, quas, en la kalmeso de la nokto estin ripetatas de dezerto a dezerto, ed expirin tra la silvos solitaras. La grandeso, l'astonanta melankolio de tia spektaklo, ne povus esti expresata en las homas linguos. La pley belas noktos en Europo, ne povan doni ideo pri tio. Vane en nosas kulturatas agros, l'imagino provan su extensi: it renkontran omnaloke habiteyos de homos; ma, en tias sovajas regionos l'animo gostan su malproximifi en oceano de silvaros, planadi sur l' abismos de la kataraktos, meditadi che l'bordo de la lagos et de la fluvios.


Chateaubriand (pronunsado: Shatobryan; texto origina en linguo franca).



Las lastas textos aparontas ne estan textos oldas quam las quin textos antealas, ma textos preparatas per Adjuvilo moderna. La morfosintaxo e la vokabularo de icas textos povan prezentar diferesos kun la Adjuvilo de la Profesoro Esperema. Me, do, ne uzin los quam exemplos gramatikas, ma nur quam exemplos de uzo viva ex la linguo Adjuvilo.


6) QUO


Quo tu estan por me?

Quo estan por me tuas fingros

e quo tuas labios?

Quo estan por me la sono de tua voco?

Quo estan por me tua odoro

ante nosa embracado

e tua odoro

dum nosa embracado

e post it?

Quo tu estan por me?

Quo me estan por tu?

Quo me estan?


Erich Fried (pronunsado: Erih Frid; texto origina en linguo germana e tradukita de Thomas aden Adjuvilo).



       7) JUNULINO


Yunulino kun la reda boketo

kun okuletos dolcas e klaras,

tu mea kara yunulineto,

a tu me sempre pensan.


Longa estan hodie la vintrovespero,

e me volan esti che tu,

sidi che tu e babiladi kun tu

en la intima chambreto.


A las labios me volan presi

tua malgranda blanka manuo,

ed it per lakrimos arozi,


tua malgranda blanka manuo.


Heinrich Heine (pronunsado: Haynrih Hayne; texto origina en linguo germana e tradukita de Thomas aden Adjuvilo).



       8) LA SEVERA PROFESORO E LA EXISTESO DE DIO


       Ica anekdoto ne estan fiktiva, ma anekdoto pri faktos realas; it estan anekdoto famoza che omnas universitatos e doceyos de la mondo.


       Che alguna jorno, un severa profesoro aparin, pos sua seanco docanta, severe humiligita. Ed il ne estin facile humilebla... Ma, fakte, la severa profesoro aparin ne nur severe humiligita, ma anke severe terorigita, severe tremante quam flado agitata. Vinkita, la severa profesoro marchin kun sua dorso severe falanta aden suas gambos, quam chimpanzeo od orangutano... E las altras profesoros demandin ad il: "Nu, quo okazin a tu?" Il respondin: "Me demandin a meas dicipulos, num Dio existan?" Surprizitas, las altras profesoros komentin: "Ma tu estan un famoza profesoro de filozofio, etiko, metafisiko, teologio e religio; talas debatos esten normalas inter tuas dicipulos. Kad itos dicin ke Dio ne existan e konseque tu perdin tua fido pro losa racioneso?" E la severa profesoro nuancin: "Ne; me ne volin un respondo sempre pozitiva a la questiono, ma simple stimuli la analiso e la profundeso de penso inter meas dicipulos.". Las altras profesoros insistin: "Nu, tu semblan un kadavro pala od un zombio qua marchan eskapinte de la tombeyo. Quoque, exakte, tuas dicipulos respondin a tu?". E la severa profesoro, mem plu severe pala nun, respondin: "Itos respondin... itos respondin deprenante las jupos a las dicipulinos, a suas kompaninos en la lerneyo, ed itos dicin ke la ne existeso sive la existeso de Dio ne donin milion euros!" Nun las altras profesoros ridetin, dicante: "Nu, tu nun konocan ke tuas dicipulos ne estan interesatas pri aferos metafizikas subtilas, ma pri la sexo e pri la pekunio. Ma, num cio estin granda surprizo por tu?" E la severa profesoro respondin sincere: "Yes.".


       Aleshandre Shavyer Kasanova Domingo (texto origina en linguo Adjuvilo ipsa).