Print

Print


Il es naturalmente de un certe historic interesse leger le vetere articulos
in re le comparation inter occidental e interlingua publicate per le organo
principal del occidentalistas Cosmoglotta. Quando on del altere latere sede
con le responsa del historia in le mano il es a mesme tempo un poco
depressionante e nostalgic leger le mesme miscomprehensiones ancora un
vice, e le doctores ci e professores la face su defilada de novo ante le
oculos del surprendite lector. Personalmente io me faceva simile questiones
durante mi processo de apprender interlingua. Le optime medicina pro me era
probar ir contra le propositiones de interlingua e vider le resultato....
 
On debe etiam memorar, que le carga de IALA, secundo A. Gode, era de
extraher le vocabulario international tal como illo realmente existeva. Le
attentive lector del Dictionario Interlingua-Anglese trovara plure exemplos
in le quales iste objectivo ha essite sequite in un maniera le plus
puristic, quasi in le absurdo, durante que on in altere casos ha
demonstrate un attitude de extreme facilitate de anima, mesmo negligentia!
Al minus isto era le mie impression in facente cognoscentia con interlingua.
 
Dicente isto on tamen debe memorar, que le IED es un multo bon labor que on
certo pote - e deve - criticar in certe detalios, ma tamen illo es tremende
solide.
 
Nos debe memorar que nos compara pomos (apples) e piras (pears)  ci! Nos
studia comparationes de duo linguas secundo observationes facite in 1952/53
(le revista era le numero jan-feb-martio 1953! ) per personas non plenmente
informate in le cosa, ma sciente occidental,  durante que mi puncto de
referentia es in le interlingua hodierne, que on usa hodie, un lingua que
io maestra a un certe grado. Io per consequente non va parlar del eventual
meritos de occidental, que io non es competente comparar. Lo unic que io
pote dicer es que io comprende occidental sin ullecunque problema (without
any problem whatsoever) e in iste respecto occidental ben plena (fills) su
rolo de lingua international. Basta apprender lo e usar lo.
 
Quanto a interlingua, tamen, multo ha essite cambiate durante iste annos de
uso practic de interlingua. Durante iste annos de publication del magasin
Panorama in interlingua, le traduction de libros del danese, norvegese,
svedese, anglese etc., durante correspondentia e conversatines durante le
biennal conferentias de interlingua on ha sempre in crescente grado
demonstrate lo que functiona e lo que non.
 
>Robert J. Petry wrote:
>
>> In li tot historie del lingue auxiliari international, un
>> criterium importantissim esset ti del _regulari derivation_,
>> factor cardinal del indispensabil facilita de aprension e del
>> usa.
In effecto le regular derivation in le linguas auxiliar es le ration de
esser de tal linguas. On besonia un convention de un lingua que es simile
al individual facilitationes que le adulte apprendente de un lingua face
sur le base individual quando ille usa le lingua estranier, lo que resulta
in isto que io parla e scribe _svanglese_, durante que alteres certo
communica per _germanglese_ e alteres per _ruglese_.
 
 
>> Esperantistes e idistes funda lor propaganda sur li derivation
>> absolutmen mecanic (secun ili) de lor lingue, qualita quel ili
>> pretende necessi. Ma de Wahl monstrat que ni esperantistes ni
>> idistes ha realisat un derivation regulari, e que ili usat, ne un
>> sol, ma du, tri, mem quar radicas diferent por traducter li
>> paroles de un sam familie etimologie. Ti debilita esset, secun su
>> opinion (e li nor), li condamnation de lor sistema.
 
Nos parla simplemente ci de duo diverse comceptos: esperanto/ido de un
regular grammatica quando on jam ha ducite le studente al curso del lingua.
On vole un regularisate grammatica scholar. Isto es in principio bon. In mi
experientia il non ha grande differentias in le difficultate de esperanto e
ido. Ille linguas es in principio equalmente difficile/facile (face vostre
election!)
 
Lo commun de interlingua e occidental es que ille linguas es construite sur
le base del vocabulario international e pote esser jam hodie usate, non
solo in contacto con le afficionados, sed etiam con altere personas qui es
initiate al vocabulario international per altere studios.
 
Le vocabulario de interlingua - del qual io nunc parla, proque io lo
cognosce ben - es basate sur un scrupulose registration del vocabulario
international como illo vermente existe. Il ha un metodica, que on pote
acceptar o rejectar. E cata uno qui pote inventar un optime cosa es
naturalmente benvenite!
 
>> Yer ancor, li predisent del Academie de Interlingue, Sr. Matejka,
>> reprochat al Interllingua de IALA "un cert incoherentie" in su
>> selection del radicas nominal e verbal (1)
Dicer que le paragrafo in supra es _surprendente_ es un "disaggregation"
(understatement)! Senior Matejka _reprochava a interlingua de IALA un
_certe incoherentia_! Ille deberea, si io comprende le cosa, plus tosto
(sooner, rather?) esser gaudiose. Le antagonistas ha un pejor lingua quam
nos! Ma non, ille _reprocha_! Ha!
 
>> e li president del
>> Interlingue Union, Sr. L. M. de GUESNET, expresset su repugnantie
>> coram un tal lingue sin derivation regulari(2)
 
Ancora un vice: in loco de gauder se del superioritate de Occidental. Per
un tal absolutemente melior systema le occidentalistas poterea (would be
albe to) scopar le solo (sweep the floor) con interlingua. Ma non del toto.
Lo que occurreva era - nos sape isto, il suffice leger le publicationes de
occidental e interlingua - que le adherentes de occidental _defectava a
interlingua.
>>
>> Forsan noi va dever, in un proxim future, recenser por nor
>> letores quelc opiniones actual, queles difere del nores pri ti
>> criterium essential del derivation regulari. Ma hodie noi vole
>> monstrar qualmen Interlingua de IALA manca a ti "aurin regul" de
>> omni lingues international auxiliari.
>>
>> Durante tro long tempores, li letores de COSMOGLOTTA desirat in
>> van, pri li nov dialecte del L.I., precisiones, concret exemples,
>> textus (Omnes ne posse leer "NOVAS de IALA", li litt buletin
>> mensual del celebri association interlinguistic). Ili ha videt
>> con plesura COSMOGLOTTA publicar quelc pagines in Interlingua(3),
>> anc informationes e criticas. E noi opine que li exemples dat
>> infra va ancor contribuer a preciser por ili li trades del nov
>> lingue.
>>
>> IALA proclama que "le progresso del interlingua in general es
>> plus importante que le propagation de tal o tal dialecto
>> individual . . ." e que "converter le adherentes de un dialecto a
>> un altere non es un objectivo de IALA."(4)
>>
>> Su ductores ne va trovar mal que noi monstra a nor adherentes
>> quelc diferenties inter nor du "dialectos".
>>
>> Noi mey examinar in unesim lor li inregularitas in li usa del
>> sufixes important -o, -a.
>>
>> [Here is the rest of the articul]
>
>Aovente -0 es li marca del masculin, e -a del feminin in li no'mines
_Sovente_ =3D often (in i-gua e occidental)
>del vivent antes, homes e animales. Nota que noi ne demanda que ti
>regul mey esser absolut e universal:
Multe gratias pro isto!
 
> li lingues national ne have
>feminin por omni mestieres human, por omni animales, ma solmen >quande to
>have importantie, por exemple por li animales del domo >emple(+at?) por li
>animales del domo o del farm, e por li savagi'nes. >(Solmen tecnic
>dialectes es plu rich in lor dominia).
 
>In Interlingua, li Dictionarium ha procedet con "un cert
>incoherentie": cert no'mines de animales have lor feminin indicat:
>porco, porca; cavallo, cavalla; gallo, gallina; tigre, tigressa.
>
>(Noi ne va condamnar ti i'nregularita', quel es ti del lilngues
>natural). Plu derutant es li grupp: poeta (poet), poetastro,
>poetessa; actor actrice.
 
Si le linguas national ha un vocal pro _poeta_ que non es _a_ illo pote
esser _-e_ ma non del toto _o_.
 
Quanto a _poetessa_ e _actor/actrice_ isto es internationalmente cognoscite
formas
 
>Mult paroles indicant entes vivent finient in -o posse esser facilmen
>feminisat in -a (Li Interlingua Grammar permisse it): _uluco_ (ul, A
>owl, F hibou), _camelo, sthrutio_ (struz), _asino_... quam, por
>homes, _americano, missionario, orphano_... E on va haver: camela,
>asisna, orphana, americana, e.c.
 
Claro, nulle problema.
 
>Ma pro quo li Dictionarium da tam mult no'mines - suposit neutral -
>con lin finale -a? Exemples: oca (gana), mustela (putorette),
>tortuca, zebra, lama, girafa, hyena, simia, phoca, panthera, ulula
>(chuetta, A barn owl, F chouette).
 
Si, quare? Un idea es reguardar in le linguas de base!
 
>Li grammar permisse formar li masculines in -o, ma pro quo har dat li
>feminine quam neutral?
>
>E si _pico_ designa li _picverde_ (F pic, vert, A woodpecker), _pica_
>ne es su feminin, ma li A. magpie, F. pie (5)
 
Le terminologia botanic pote esser de adjuta ci.
 
>Quel es li feminine de can, leon, pavon, ren, chacal, mus? Esque on
>de leona o leonessa?
Le can feminin forsan es un _canna_ (hehehe!)
Le dictionario svedese-interlingua de John Nordin, editorial Nordstedts,
Stockholm 1965 nota pro un can feminin - _cana_.
 
=46eminines pro le altere parolas: leonessa,  gallina pavon, renno (m) ,
renna (f). Quanto a chacal e mus un controlo con le linguas basal pote
esser interessante. Si alcuno necessarimente vole un forma feminin on pote
adder un -a; proque non. Al gaudio del regularistas il ha etiam le parola
_mure_ =3D _mus_ in interlingua. Que un mus feminin erea un _musa_ es in se
multo amusante ma poco probabile :-)
 
>E por ove, anate, lepore, mure, elephante?
Controlo in le linguas base es recommendabile.
 
>On va admisser li diminutiv _catton_, e forsan _canetto, galletto_
>(gallinello), ma on va demandar se qualmen on no'mina li yunes del
>vaca, del leon, del porco, del camelo, del asino. Li sufix: ett es
>inprecisi: lit? o yun? un filietta ne es un litt fe'mina, ma un
>infant, un yun filia.
>
>Un regretabil fidelita' al latin modell en li mantena del finale -a
>por no'mines quam camerada, patriota, compatriota, liberticida,
>pilota... queles ne designa quam on vell posser creder solmen
>fe'minas, ma anc mannes -
>
>Sammen -ita, in semita, neapolita es tam masculin quam feminin.
>(In jesuita, it es necessarimen masculin.)
Como in _ayatolla(h).
Nos es naturalmente in favor de derectos equal pro ambe le sexos e vota per
consequente in favor de feminas et como _mullahs_ e _ayatollahs_, ma isto
pote solo esser nostre supporta moral, viste que le decission debe prender
le credentes e non le non-credentes!
 
>Sammen ancor -ista es tam masculin quam feminin: _socialista,
>jornalista, pianista, biologista_.
 
Es isto non fantastic, que non sempre le modelo masculin es lo general?!
 
>Pro quo ne usar -o, -ito, -isto quande necessi? e anc _-e, -ite, -ist
>o -iste-_ in li general casu? (patriote, -o, -a; semite, -o, -a,
>jornaliste, -o, -a)
 
Si e como pote il esser que _democrate_ es lo correcto e non le que io
expectarea _democrata_? Ecce un exemplo in le qual io non concorda con le
IED, ma on debe etiam in iste caso examinar le metodo e vider que functiona.
 
E il ha caffeina, strychnina, cocaina MA vaccino! Ecce un _ver_
inadvertentia! Ma totevia, il ha le metodica de selection de parolas, e on
pote acceptar e rejectar lo. Si on non accepta le forma de un parola
interlingua il ha objective regulas le quales on pote sequer.
 
>Un altri chapitre es ti del usa de cert constructines grammatical.
>Pro quo conservar cert "latinismes" anc quande ili es "anglicismes",
>ma ne internationalmen usat?
 
Si un altere _capitulo_ (forma international, _chapitre_ es solo francese).
 
>Talmen li latin _gente_ e li anglesi _people,_ queles es singulari in
>lor formes, e plural in lor acordation con possessives. (On lee:
>"...altere gente e lor problemas")
 
In mi opinion cata usator es libere dicer _le gente e su problemas_ si isto
es plus acceptabile al individual, in le mesme maniera que on dice _le
populo e su problemas_.
 
>Anc ne sembla nos vermen international li form: "... facer le
>Europeos conoscer nostre valores cultural."
 
Altere, plus international usos es sempre benvenite!
 
Personalmente io es multo in favor del forma occidental de _anc_ in vice
del esperanto/ido _anque_ in interlingua. Si non _anc_ _etiam_ o mesmo
(even) _et_ poterea esser possibiles. Standard interlingua es _anque_ o
_etiam_. A vices on usa _alsi_ o _tamben_. Ecce un caso in le qual
occidental ha un bon finessa, absorbende in le uso international.
 
>Ma li cardinal inregularitas es, por nos, tis del derivation verbal.
>
>In li No A. 162 de COSMOGLOTTA, Sr. MATEJKA, in su remarcabil articul
>pri li "Interlingua-Englilsh-Dictionary", signalat li casu del verbes
>de latin ori'gin in -icer. Mey noi extender e developar su judiciosi
>observationes.
>
>In Interlingua (IALA) quam in Interllingue (de Wahl), li verbes
>havent lor infinitive in _-ar_, forma derivates in -ation, -ator,
>-atura, -amentao (-ament), -antia (-antie_, -atorio...
>
>Exemples: contentar, contentament(o)
>contestar, contestation
>habitar, habitation
>granular, granulation
>operar, operation
>
>Li verbes in _-ir_ da derivates in -ition, -itor, -itura, -imento
>e.c.
>
>Exemples: abolir, abolition
>expedir, expedition
>definir, definition
>audir, audition
>
>Ci on deve signalar que li inverse ne es sempre ver in ILa =3D
>_addition e addite_ veni de _adder_ (Ile: addir), _discernimento_
>veni _discerner_, _repetition_ de repeter _expedition_ de _exponer_
 
In iste caso le bon occidentalista es incorrecte. _expedition_ veni de
_expedir_ (Ingvar Stenstr=F6m: Interlingua-svensk ordbok, editorial:
Studentlitteratur. Lund 1995.)
 
Le parolas que da _position_ es -poner_ in interlingua.
 
>(ILe: exposir), _disposition_ de disponer...
>
>Dr. Morin ha explicat ti "anomalie" in COSMOGLOTTA (V.169,
>marte-april 1952, p.15) =3D li verbes in -er have -lor supin in -ite.
>
>Ma _deler_ (ILe: destructer) da _deletion_ vice li "regulari" (in
>ILa) +_delition_.
Un definition de regularitate es desirabile!
i-gua   deletion
angl.   deletion
franc.  *deleatur (le signo "deleatur" que on usa in correcturas etc.)
itali.  ....
espan.  ....
Le origine es le verbo _deler_ e de isto on ha _deletion_ como le sol
formas trovabile. Le forma _delite_ seque le regula que le _-e_ sempre se
cambia in _-i_ ante le final _-te_; per consequente: _del/e - /ite;
-etion_.
 
>Li verbes de queles li derivates fini in _-ion, -or, -ura_, e.c. have
>lor termination in _-er_,
>
>Exemples: adhesion, adherer
>dilution, diluer
>diminution, diminuer
>accession, acceder
>precession, preceder
>succession, succeder
>erosion, eroder
>inversion, inverter
>vision, vider
>
>Omni usator de nor lingue es familiari con ti facte.
>
>Ma on incontra mult exceptiones a ti regules in Interllingua-English
>Dictionary.
>
>_Opinion_ ne coresponde a _opiner_ quam in li lingue de de Wahl, ma a
>_opinar_,
>_inspectar_ da _inspection_ vice inspectation. (ILe: inspecterER,
>inspection).
 
Le problema non es nove mesmo pro le linguas etnic. In alcunos on usa le
forma _consumAtion_ e in alteres _consumption_ dependente si on usa un
verbo _*consumer_ o _consumar_.
 
>Sammen _objection, infection, invention,_ coresponde a _objectar,
>infectar, inventar_.
 
Isto es le realitate lingual. Accusa le historia!
 
>Ti exceptiones desfacilisa li studie del lingue.
 
Del altere latere le occidental formas _scri_ in vice de _scribe_ que da
_scrition_ in vice del costumari _scription_ pote esser un difficultate in
occidental. Ma tal inadvertentias es marginal. Io non del toto pensa que
isto era difficil in interlingua. On solo debe saper como associar le varie
parolas.
 
>Un altri casu es li secuent: ILa have li formes _injicer_ (Latin) e
>_injectar_ con _injection_,
In pro exemple svedese nos ha _injicera_ - injektion_ nule problema!
Ci le problema es create del via (per qual linguas) le parolas ha attingite
le varie european linguas. On debe etiam laborar apprendente interlingua,
estranie como illo pote semblar :-)
 
>transgreder, transgressar e transgression
>progreder, progressar e progression
>annecter, annexar e annexion
>afficer, affectar (1 amar, 2 simular)
>con affection, affectionar e affectation
>projicer, projectar e projection,
>inserer, insertar e insertion,
>incider, incisar e incision
>premer, pressar e pression,
>(ma solmen imprImER, impression),
>eder, editar e edition
> si e _eder_ _edibile_!
 
>----
>
>_Percuter_ da _percussion_ (ma to es un altri casu).
>
>On trova legiferar con legifero (ne *legiferator) e legifere (adj.) e
>li grupp legislation, legislative, legislator (no'mine) sin verb.
>_Ejection, dejection, defaction_ ne have verbes corespondent, ni con
>un form latin in _-icer(e)_, ni con un form modern in _-ectar_
>(o-_ecter_ quam in ILe).
 
Io non vide proque on non pote usar _ejicer_ o _ejectar_ si on vole. Nulle
problema.
 
 
>_Compassar_ ne have li sens de compatir, ma de "usar un compass o un
>bussol", durant que _compassion_ ne es su derivate ma ti de
>_compatir_. Pro le facto que il etiam ha _patientia_ e _patir_(?)
>
>Constatante tam mult inregularitas, li letor ha ja videt quant
>facilmen on vell posser corecter les. Signalar les, esque to es
>monstrar se tro purist, o tro fanatic del "facilita' per li
>regularita'"?
>
>> Conclusion: Ja li lingue de IALA ha evoluet, ha esset corectet.
>> Ja li Grammatica de Interlingua e li diferent publicationes in ti
>> lingue marca laudabil amendationes del vocabularium e del regules
>> queles li Dictionarium fat conosser now. [the rest of the articul
>> gives interesting examples.]
>>
>> Omnicos permisse esperar notabil progresses e ameliorationes, til
>> que diferenties inter Interlingua e Interlingue va esser sin
>> importantie. Ti aproximation sembla nos possibil e extremmen
>> desirabil. L. Boutreux, Xo. Jan-Feb-Mar 1953.
>>
>> Within two years of publication IALA was making corrections in
>> the direction of Occidental. Maybe they shouldn't have stopped.
>> ;--)))
>>
>> Al l sue,
>> Bob, x+
>>
>> ----
>> Read this list on the Web at http://www.makelist.com/list/lingue/
>> To unsubscribe, email to [log in to unmask]
>> To subscribe, email to [log in to unmask]
>> --
>> Start a FREE E-Mail List at http://www.makelist.com !
 
 
[log in to unmask]
Kjell Rehnstroem
Vaenortsgatan 87
S-752 64  UPPSALA
Svedia - Sweden